banner270

Döviz rezervlerinin matematiği ve çarpıtmalar!

Merkez Bankası’nın döviz rezervlerinin “buhar” olduğuna dair iddialar gerçekten hayret verici. Oysa ekonomide rezervlerin artış ve azalışının gerekçeleri basit ve yalındır. Bir grup tantanacı ekonomistin iddia ettiği gibi rezervler buhar olmadı, sadece yer değiştirdi

EKONOMİ 12.02.2021, 10:25 Fikriye Koka
Döviz rezervlerinin matematiği ve çarpıtmalar!

Ekonomi 'birleşik kaplar' mekanizmasıdır. Bu nedenle, ne mal, ne hizmet, ne de para yoktan var olmaz, varken yok olmaz. Ekonomik hayat dediğimiz mekanizma bir tarafta üretimle ilgili kaynakların, diğer tarafta finansal kaynakların sürekli el değiştirdiği, ekonominin çarklarının buna göre döndüğü bir alandır. Bir süredir Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) döviz rezervlerine yönelik olarak, 'kaybolduğu', 'buhar' olduğuna dair, ekonominin mantığına ve kabul görmüş gerçeklerine aykırı şekilde ortada dolaşan iddiaları hayretle takip etmekteyim. Oysa, döviz rezervlerinin artış ve azalışlarının gerekçeleri basit ve yalındır.

Öncelikle, gerekçesi ne olursa olsun, bir ülkeye dünyadan net döviz girişi doğal olarak merkez bankalarının döviz rezervlerini artırır. Bu gerekçe, Çin, Japonya, Güney Kore veya Almanya için dünyaya sattığı mal ve hizmetten elde ettiği net döviz girişiyle olur. Suudi Arabistan veya Katar için ise net enerji ihracatçısı olması nedeniyle... Bir başka ülke, örneğin Türkiye veya Brezilya için ise mal ve hizmet ticaretinden döviz açığı verse de doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve dış kaynak yoluyla net sermaye girişi sayesinde giren döviz ile de bir ülke döviz rezervlerini artırabilir.

1- 2019'DA CARİ FAZLA VERDİK

Türkiye, Cumhuriyet tarihinin hemen hemen tümünü ikiz açıkla (dış ticaret ve cari işlemler açığı) geçirmiştir. Yıllık bazda cari işlemler fazlası verdiğimiz ve bunu da rekor düzeyde sağladığımız tek sene, 6.8 milyar dolarla, 2019 oldu. Bu nedenle, TCMB'nin döviz rezervleri 2000-2001 döneminde 20-25 milyar dolar düzeyindeydi. Rezervler ilk kez 50 milyar dolar çıtasını 2005 sonunda, 100 milyar dolar çıtasını ise 2012 yılı ortasında geçebildi. Kasım 2013'te 135 milyar dolara yaklaşarak, en yüksek rakamı gördü.

Ekim 2017'de 117.8 milyar dolar düzeyinde olan döviz rezervlerimiz, Trump yönetiminin Türkiye'yi ekonomik olarak köşeye sıkıştırma operasyonları ve Ağustos 2018'deki kur saldırıları ile eylül ayı sonunda, daha Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin 3 ayı bile dolmamış iken 84.7 milyar dolara kadar düşmüştü. Ekonomi yönetiminin hızlı tedbirleriyle, Şubat 2020'de 107.7 milyar dolara çıkmış olsa da, TCMB'nin döviz rezervleri Eylül 2020'de 79.7 milyar doları gördükten sonra, ekimde 84.5 milyar dolara yükseldi ve kasım ayı sonunda yeniden 82.7 milyar dolara indi. Ocak 2020'den itibaren dünyayı, marttan sonra ise Türkiye'yi etkisi altına alan Kovid-19 2020'de Türkiye'ye, 2019'a göre, mal ihracatında 12 milyar, hizmet ihracatında ise 30 milyar dolarlık bir kayıp yaşattı.

2- 41 MİLYAR DOLARLIK DÖVİZ ÇIKIŞINI FİNANSE ETTİK

Bu nedenle, Cumhuriyet tarihinde ilk kez, 2019'da yıllık bazda 6.8 milyar dolar fazla veren cari işlemler dengesi, Kasım 2020'de 35.2 milyar dolar açığa dönmüş durumda ve büyük bir ihtimalle yılı 38 milyar doların üzerinde açıkla kapatmış durumdayız. En basit haliyle 2019'a göre cari işlemler dengesinde 45 milyar dolar sapma yaşadık. Ve, bu sapmanın tümü TCMB'nin döviz rezervleriyle karşılandı. Şubat 2020'de 107.7 milyar dolar olan döviz rezervi ile kasım ayı sonundaki 82.7 milyar dolar rezerv arasındaki fark zaten 25 milyar dolar.

Yani, işin özü, 2020 sonunda 38 milyar dolar cari açık, 500 milyon dolar civarında sermaye çıkışı ve 2.5 milyar dolar net hata ve noksan kaybıyla TCMB'nin döviz rezervlerine yansıyan net azalma 41 milyar dolara ulaşmış gözüküyor. Oysa, 2020 yılı aralık ayı sonu TCMB döviz rezervi 93.3 milyar dolar. Yani, 2020'nin bütününde 15 milyar dolar TCMB döviz rezervi kaybı var. Tabii, kısa vadeli swaplar yoluyla TL'de pozisyon alan sıcak paranın çıkışı, portföy yatırımlarının azalmasından dolayı da 35-40 milyar dolar döviz talebi olduğunu belirtmek gerekir.

3- BİR GRUP EKONOMİST TANTANA YAPIYOR

PEKİ, Merkez Bankası'nın döviz rezervlerindeki kaybın 70, 80, hatta 100 milyar dolar olduğu tantanası nereden çıkıyor? İşin özü, TCMB'nin diğer ülke merkez bankaları ve finans kurumları ile gerçekleştirdiği swap işlemlerinin bankanın döviz rezervleri içindeki payının bir ara yüzde 80'i görmesi ve 65 milyar dolara ulaşmasıyla, eylül ayı sonunda 28 milyar dolara ulaşmış olan rezerv kaybı ile 65 milyar dolarlık swap büyüklüğünü toplayıp, bir grup ekonomist rezervlerdeki kaybın 100 milyar dolara ulaştığını iddia ediyor.

Halbuki onlar da biliyor. Salgının ilk şokunun yaşandığı dönemde, dünyada dolar likiditesinin sıkıştığı anda, ödemeler dengesinin devamlılığını sağlamak için Merkez Bankası'nın rezervlerini kullanmak elzemdi. Bu yaşanan süreçte TCMB elindeki rezervleri kullanmasaydı ne olurdu? İstihdam, büyüme, reel sektör, bankacılık kesimi ne durumda olurdu? Her kriz ortamında dillendirilen faiz artışlarıyla bu süreç atlatılabilir miydi? Cevap belli, tabii ki atlatılamazdı.

Kısacası, Ağustos 2018'den itibaren ABD ve Avrupa Birliği'nin kimi ülkeleri ile FETÖ, S-400, Libya, Suriye, Doğu Akdeniz ve en son başlık olarak Dağlık Karabağ başlıklarında yaşanan görüş ayrılıkları ve gerginliklerin, Türkiye'yi ekonomik açıdan köşeye sıkıştırma operasyonlarına dönüştürüldüğü, ülkemize sermaye girişinin engellenmeye çalışıldığı bir konjonktürde, TCMB'nin rezervlerini beslemek adına pek çok imkanı seferber etmişiz ve etmekteyiz. Kovid-19'la tarihi bir mücadele verirken, sadece ödemeler dengesi üzerinden 41 milyar dolarlık net döviz çıkışını TCMB'nin rezervleriyle finanse etmişiz. 2018 yılından 2020 sonuna, reel sektör ve finans kurumlarının dış borçlarında net kapatılan borç 21 milyar doların üzerinde. Yani, özel sektör 21 milyar dolar net dış borç ödemiş. 2020'de, ödemeler dengesindeki 41 milyar dolarlık net döviz çıkışının 9 milyar doları özel sektörün net dış borç ödemesinden kaynaklanıyor.

4- ÜLKEDE DÖVİZ SIKIŞIKLIĞI VARKEN KAYITSIZ MI KALMALIYDI?

SADECE bu mu? Değil elbette. 2018'den bu yana, reel sektör döviz yükümlülüklerini azaltmaya, döviz varlıklarını artırmaya çalışıyor. 2019'da reel sektör döviz varlıklarını 10.3 milyar dolar artırmış. Neyin sayesinde? TCMB'nin döviz rezervleri sayesinde. 2020'de, Kovid- 19 nedeniyle kendini daha da sağlama almak isteyen reel sektör, döviz varlıklarını 15.7 milyar dolar daha artırmış.

Neyin sayesinde? Yine, TCMB'nin döviz rezervleri sayesinde. 2019 ve 2020'de reel sektörün 26 milyar dolarlık döviz varlık artışının kaynağı doğrudan TCMB rezervleri. TCMB, ülkesinin reel sektörü 26 milyar dolar döviz varlığını artırarak döviz açık pozisyonunu kapatmaya çalışırken, kendi rezervlerini seferber etmiş. Reel sektörün finansal pozisyonunun iyileşmesine katkı sağlamış; Kovid-19 sürecinde döviz varlıklarına kavuşmasına destek olmuş. Buna bankaların döviz açık pozisyonlarını kapatmak için döviz varlıklarını artırma gayretlerine verilen desteği ve hane halkının döviz varlıklarını artırmak için verilen desteği de ekleyin; 65 milyar dolarlık swap işlemi çok mu şaşırtıcı? Ne yapmalıydı, ekonomi yönetimi ve Merkez Bankası? Ülkede döviz sıkışıklığı yaşandığında kayıtsız mı kalmalıydı?

5- REZERVLER BUHAR OLMADI, YER DEĞİŞTİRDİ

DEMEK Kİ, buharlaşan, kaybolan bir TCMB döviz rezervi yok. Öncelikle, en az 41 milyar doları 2020 yılının ödemeler dengesi açığını kapatmak adına, en az 30 milyar doları da reel sektörün, bankacılık sektörünün ve hane halkının döviz açık pozisyonunu döviz varlıklarını artırarak kapatması amacıyla kullandırılmış. Yani, ekonominin birleşik kaplar sistemi çerçevesinde, 30 milyar dolar yine Türkiye ekonomisinde bir yerden bir yere aktarılmış. Her birimi, her kuruşu nereye gitmiş, esasen kolayca görülebilecek bir TCMB rezervimiz var.

İşin önemli noktası ise, 30 milyar dolar rezerv, bugün TCMB'nin rezervinde değil; ama yine reel sektör, finans sistemi ve hane halkının döviz varlığı olarak, yine Türkiye'nin uluslararası rezervleri içerisinde durmaya, reel sektör için yatırımlarını, hammadde ve makine ithalatını finanse etmek adına; bankacılık sektörü tarafında ise reel sektöre dış ticaretin ve yatırımların finansmanında kullandırılmak üzere yerinde duruyor.

Merkez Bankası bu süreçte elindeki döviz likiditesini etkin bir şekilde kullanmış ve ülkenin derin bir ekonomik krize girmesini engellemiştir. TCMB rezervleri birilerine peşkeş çekilmemiş, aksine piyasaya verilen döviz likiditesi swap mekanizmaları ile sterilize edilerek TCMB rezervlerine geri eklenmiş bu döviz ve altın cinsi varlıkların yurtiçinde kalması sağlanmıştır.

Yorumlar (0)
açık
Namaz Vakti 28 Şubat 2021
İmsak 05:55
Güneş 07:14
Öğle 13:05
İkindi 16:14
Akşam 18:46
Yatsı 20:00
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 57
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Antalyaspor 26 34
10. Göztepe 25 32
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Başakşehir 26 25
18. Erzurumspor 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 23 53
2. Samsunspor 23 49
3. Altınordu 24 44
4. İstanbulspor 23 43
5. Adana Demirspor 24 42
6. Ankara Keçiörengücü 23 38
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bursaspor 23 31
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 23 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 23 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 24 39
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 26 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 25 33
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 25 25
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 26 17
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 24 52
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 25 32
9. Athletic Bilbao 24 30
10. Granada 24 30
11. Celta de Vigo 24 29
12. Osasuna 25 28
13. Valencia 24 27
14. Cádiz 24 25
15. Getafe 24 24
16. Eibar 25 22
17. Deportivo Alaves 25 22
18. Real Valladolid 24 21
19. Elche 23 21
20. Huesca 25 20
Günün Karikatürü Tümü